حوادث ناشی از کار
حوادث ناشی از کار
مقدمه:
همه ساله ميليونها حادثه ناشي از کاردر جهان اتفاق مي افتد که منجر به مرگ يا از کار افتادگي کلي يا جزئي کارگران مي شود. چنين حوادث ناگواري ضمن اينکه موجب درد و رنج کارگران و خانواده هاي آنها مي شود، ضايعات و خسارتهاي جبران ناپذيري به اقتصاد کشور وارد مي کند.
حوادث ناشي از کار عبارت است از حوادثي که حين انجام وظيفه و به سبب آن براي بيمه شده اتفاق مي افتد و مقصود از حين وظيفه تمامي اوقاتي است که بيمه شده در کارگاه، موسسات وابسته، ساختمان ها و محوطه آن مشغول به کار باشد يا به دستور کار فرما در خارج از محوطه کارگاه مامور انجام کار مي شود. ضمنا اوقات رفت و آمد بيمه شده از منزل به کارگاه و بالعکس نيز جزو اين اوقات محسوب مي شود. همچنين حوادثي که حين انجام اقدام براي نجات بيمه شدگان آسيب ديده و مساعدت به آنان اتفاق مي افتد حادثه ناشي از کار محسوب مي شود.
در حالي که طبق ماده 85 قانون کار و تامين اجتماعي براي صيانت نيروي انساني ومنابع مادي کشور، رعايت دستور العمل هاي شوراي عالي حفاظت فني و وزارت بهداشت براي کليه کارگاهها، کارفرمايان، کارگران و کارآموزان الزامي است و همچنين طبق ماده 91 همين قانون کارفرمايان و مسئولين کليه واحد ها مکلفند براي تامين حفاظت، سلامت و بهداشت کارگران در محيط وسايل و امکانات لازم را در اختيار آنان قرار دهند و بر رعايت مقررات حفاظتي و بهداشتي نظارت کنند.
اما آمارهاي رسمي و نيمه رسمي منتشر شده همچنان از رشد فزاينده حوادث، بيماري ها و فوت ناشي از کار در کارگاههاي کشورمان حکايت مي کنند.
بر همين اساس با توجه به بررسي هاي انجام شده تنها در 6 ماهه اول سال 82 حدود 11 هزار و 320 مورد حادثه ناشي از کار در کارگاهها اتفاق افتاده که نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن که 7309 مورد بوده 54.85% رشد داشته است.
افزون بر اين در 6 ماهه اول سال 81 ميزان فوت ناشي از کار از 49 مورد به 80 مورد در سال 82 افزايش يافته است که رشدي به ميزان 63.27 در صد را نشان مي دهد. همچنين طي 6 ماهه اول سال 82 ميزان از کار افتادگي کلي ناشي از کار حدود 109% و از کار افتادگي جزئي ناشي از کار حدود 89% و ميزان غرامت نقص عضو حدود 77% نسبت به مدت مشابه سال قبل آن رشد داشته است. اين در حال است که گزارش هاي آماري دريافتي از سوي سازمان تامين اجتماعي به رغم رشد 6 درصدي تعداد بيمه شدگان از 55% رشد حوادث ناشي از کار حکايت مي کند. به بيان ديگر آهنگ رشد حوادث ناشي از کار در دوره مورد بررسي9 برابر بيشتر از سرعت رشد جمعيت بيمه شدگان زير پوشش سازمان تامين اجتماعي بوده است.
تحليل اين داده ها نشانگر آن است که هنوز نقش اجرايي کار فرمايان در سالم سازي و ايمن سازي محيط هاي کاري به گونه اي صحيح و اصولي به اجرا در نيامده است و ضعف ساختار نظام بازرسي کار و شيوه هاي نظارتي از سوي ارگان ها، ناظر همچنان بر ابعاد و پيچيدگي اين مساله افزوده است. بر اساس اطلاعات موجود در حال حاضر 4 هزار کارخانه با ميانگين 50 کارگر در سطح کشور فعال است و 3000 مرکز بهداشتي درماني و 1277 خانه بهداشت کارگري نيز بر شرايط و چگونگي سلامت شاغلان آنها نظارت مي کنند.
قوانين و مقررات مربوط به حوادث ناشي از کار:
نظر به اهميت حوادث ناشي از موادي از قانون کار و تامين اجتماعي به اين موضوع اختصاص يافته است. مواد 94 و 95 از قانون کار و مواد 60و65و66 از قانون تامين اجتماعي به طور مستقيم به حوادث ناشي از کار اختصاص يافته و در زير به ذکر بعضي از آنها پرداخته مي شود:
ماده 60 قانون تامين اجتماعي: که در مقدمه به آن اشاره شده است.
ماده 65 قانون تامين اجتماعي:
در صورت وقوع حادثه ناشي از کار، کارفرما مکلف است اقدامات لازم اوليه براي جلوگيري از تشديد وضع حادثه ديده به عمل بياورد و مراتب را ظرف سه روز اداري کتبا به اطلاع سازمان برساند. در صورتي که که کارفرما بابت اقدامات اوليه مذکور متحمل هزينه اي شده باشد سازمان هزينه هاي مربوط را خواهد پرداخت.
تعريف هاي مربوط به حوادث:
تعريف حادثه: براي حادثه تعاريف مختلفي ارائه شده است. في المثل اربوس و کريچ حادثه را واقعه اي برنامه ريزي نشده در زنجيره از وقايع برنامه ريزي شده، توصيف مي کنند.
انجمن ملي ايمني حادثه را به صورت هر اتفاق غير قابل پيش بيني که پيشرفت منظم يا روند توليد را مختل و يا آن را قطع نمايد تعريف مي کنند.
حادثه توسط سازمان بهداشت جهاني چنين تعريف مي شود: حادثه يک واقعه پيش بيني نشده توسط فرد است که نتيجه اش ضرر و زيان قابل تشخيص باشد. همچنين حادثه ناشي از کار در ماده 60 قانون تامين اجتماعي چنين تعريف شده است، حادثه ناشي از کار عبارت است از حادثه اي که در حين انجام وظيفه و به سبب آن براي بيمه شده اتفاق مي افتد که شرح کامل اين قانون در بخش مربوط به قوانين و مقررات ذکر شده است.
اثرات حادثه:
حادثه از يک طرف موجب صدمه به انسان مي شود(اين اثرات را به دو گروه صدمات قابل جبران و غير قابل جبران تقسيم بندي مي کنيم) همچنين از يک طرف روي جامعه تاثير مي گذارد( مشکلات روحي و رواني، کاهش نيروي کار و ..) تاثير سوم حادثه روي اقتصاد مي باشد. ( هزينه هاي مستقيم و غير مستقيم). بنابراين تاثيرات حادثه را مي توان در سه شکل زير را بررسي نمود.
علل وقوع حادثه:
بسياري از مجامع بين المللي و کارشناسان و متخصصان که در زمينه مسايل حفاظتي و بهداشتي فعاليت دارند پس از بررسي و تجزيه و تحليل هزاران حادثه به اين نتيجه رسيده اند که هر حادثه اي به وقوع مي پيوندد با در نظر گرفتن جميع جهات به علل زير بر مي گردد:
1- شرايط نامناسب و غير ايمن: شرايط نا ایمن از نامناسب بودن وضعيت و يا سيستم کاري ناشي مي شود.
2- عمل ناسالم و غير ايمن: اعمال ناامن در حقيقت نواقص فردي هستند که سلامت و ايمني افراد را به خطر مي اندازند. مثالهايي از شرايط نا ايمن عبارتند از:
- عدم رعايت دستور العملهاي تعيين شده
- عدم استفاده از وسايل حفاظت فردي
- عدم آگاهي کافي
- عدم مهارت کافي
- عدم نظارت کافي
- رفتار هاي نامناسب
البته عده اي از کارشناسان، عامل روحي و رواني را نيز به عنوان علل سوم وقوع حادثه ذکر کرده اند. البته خود اين عامل نيز در نهايت يکي از دو عامل فوق الذکر را سبب مي شود. علاوه بر اين تقسيم بندي در يک تقسيم بندي ديگر دو علت براي وقوع حادثه شناخته شده است اين دو علت عبارتند از :
الف: علل مستقيم
ب: علل غير مستقيم
علاوه بر موارد ذکر شده در تقسيم بندي فوق، علل حادثه را بر اساس شرايط کاري و محيطي موجود در يک سيستم به اشکال گوناگون مي توان طبقه بندي کرد.
ضرايب حادثه:
ضرايب حادثه ناشي از کار که به منظور بررسي و تجزيه و تحليل حوادث و همچنين از نظر مقايسه صنايع مشابه در زمانهاي مختلف و صنايع مختلف با يکديگر در سطح بين المللي مورد استفاده جوامع زيربط قرار مي گيرد. عبارتند از:
1) ضريب وفور يا تکرار حادثه
2) ضريب شدت حادثه
3) ضريب شيوع حادثه
نمودار و آمار مربوط به حوادث شرکت ایران خودرو دیزل(نیمسال اول 83)
آمار و نمودار حوادث شرکت ایران خودرو دیزل برحسب ماههای سال،روزهای هفته، علل حوادث، عضو حادثه دیده، شیفت کاری، سن ،سابقه کار، نتیجه آن و....... مربوط به ششماهه اول سال 83 بصورت زیرمی باشد:
پيشنهادات و اقدامات کنترلي
مهمترين و بهترين اقداماتي که در اين شرکت مي توان در خصوص بررسي و تجزيه و تحليل حوادث انجام داد، ايجاد يک نظام ثبت و تحليل حوادث است، براي ايجاد چنين سيستمي مي توان به صورت زير عمل کرد:
1- گزارش انجام کمک هاي اوليه:
گرد آوري داده هاي مربوط به صدمات ناشي از کار بايستي از بخش درمان آغاز شود. پرستار مربوط يک گزارش کمک هاي اوليه، براي هر مورد جديد پر مي کنند و نسخه اي از آن به واحد هاي ايمني يا کميته ايمني، سرپرست کارگر و هر کدام از واحد ها که مديريت دستور دهد فرستاده مي شود.
2- گزارش سرپرست در مورد حادثه:
توصيه اکيد مي شود که سرپرست نيز، يک گزارش دقيق و تفضيلي در هر مورد حادثه حتي موقعي که صدمه جزئي به کارگر رسيده يا حتي صدمه اي به کارگر نرسيده است ، تهيه نمايد.
صدمات جزئي در مقام قياس با صدمات شديد، از فراواني بيشتري برخوردار هستند و ثبت اين صدمات در تعيين نقاط مشکل دار و حادثه خيز مفيد هستند، با کار کردن روي کاهش مشکلات، بعضي اوقات صدمات شديد نيز قابل پيشگيري هستند. از اينها گذشته، پيچيدگيها ممکن است در صدمات جزئي بروز کند که نتيجه نهايي آن، احتمالا خطرناک باشد. نسخه هايي از اين گزارشها بايد براي واحد ايمني و ديگر افراد مسئول فرستاده شود.
لازم به ذکر است فرم گزارش سرپرست از حادثه، بايد بلافاصله پس از وقوع حادثه پر شود. اطلاعات مربوط به اعمال و شرايط نا ايمن در پيشگيري آتي حادثه بسيار مهم است. اما اغلب نکته مهمتر آن اطلاعاتي است که نشان دهد، چرا شرايط نا ايمن وجود داشته است و چرا شخص حادثه ديده، رفتار واعمال نا ايمن انجام داده است.
کسب اين اطلاعات مشکل خواهد بود مگر اينکه پس از وقوع حادثه بدست آيد. ممکن است بهنگام پر کردن گزارش حادثه توسط سرپرست، تمامي اطلاعات در دسترس نباشد، اين مساله نبايد مانع پر کردن فوري ساير قسمتهاي فرم حادثه پس از وقوع آن گردد.
3) کارت حادثه کارگر
بعد از اتمام مراجعات، گزارش کمکهاي اوليه و گزارش سرپرست از حادثه معمولا بر حسب نوع صدمه (نوع ماشين، ابزار و مواد غيره) نوع حادثه، يا برحسب ساير فاکتور ها که استفاده از گزارشها را براي پيشگيري حوادث تسهيل مي کند، طبقه بندي و بايگاني مي شوند. به همين دليل يک فرم ديگر که نشان دهنده صدمات شخصي هر کارگر باشد، لازم است تا اين حوادث و صدمات در آن ثبت شود و در پرونده کارگر نگهداري شود.
4) گزارشات ماهيانه
5) گزارشات ساليانه
گزارشهاي ماهيانه صدمات براي نشان دادن نحوه عملکرد ايمني (گزارش عملکرد ايمني) در طول يک سال مورد استفاده قرار مي گيرد. گزارشهاي ساليانه بگونه اي تنظيم مي شود که امکان انجام مقايساتي با ميزان حوادث ساليانه شرکتهاي مشابه در همان سال ويا با مقدار متوسط کل صنايع مربوطه براي دوره هاي زماني طولاني تر، فراهم باشد.
با وجود چنين گزارشهايي مي توان پيشرفت و کارآيي سيستمهاي ايمني را در هر ماه نسبت به ماه گذشته و هر سال نسبت به سال پيش مورد ارزيابي قرار دارد.
توصيه ها واقدامات کنترلي به شرح زير را مي توان پيشنهاد داد:
1) طراحي و ارزيابي سيستمهاي تهويه مطبوع و استفاده از خنک کننده ها در محيط هاي کاري، ايجاد شرايط جوي مناسب جهت آسايش کارگران
2) يکنواخت سازي ميزان توليد در ساعات کار روزانه و جلوگيري از ميزان بالا رفتن توليد در ساعات خاصي از روز، ماه و يا سال در حد امکان
3) انتخاب صحيح وسايل حفاظت فردي با توجه به مخاطرات فرآيندها و شغلهاي مختلف.
4) آگاه کردن افراد از مخاطرات شغلي خود توسط برگزاري دوره هاي آموزشي، فيلم، اسلايد، پوستر و برگزاري دوره هاي آموزشي در بدو استخدام
5) آموزش نحوه صحيح استفاده از لوازم حفاظت فردي به کارگران.
6) بر قراري نظم و نظافت کارگاهي با استفاده از اعمال سيستمهاي مديريتي مربوطه مانند 5s در محيط هاي کاري
7) افزايش سيستمهاي نظارتي و يا انجام بازرسي و مميزي دوره اي از محيط هاي کاري و ماشين آلات.
8) تفکيک و تشخيص واحدها و مشاغل که داراي ضريب تکرار حادثه بيشتري مي باشند وتخصيص بودجه هاي ايمني بيشتر در اين واحدها
9) تهيه دستورالعمل ايمني براي مشاغل و واحدهاي مختلف و تهيه آنها به شکل ساده و مصور و نصب آنها در محيطهاي کاري.
10) تعمير به موقع ماشين آلات موجود در محيط کار وکنترلهاي روزانه ودوره اي ماشين آلات جهت پيشگيري از نقص مجدد سيستم.
پيشگيري ازسرخوردن ولغزيدن محيط کار
سرخوردن ولغزيدن يکي از مهمترين عوامل صدمات جدي در محيط کار است .بررسي هاي آماري حوادث ناشي از کار در طي سال هاي موردبررسي(1377-1381) نشان مي دهد که 22%از مجموع حوادث ناشي ازکار به علت سر خوردن بوده است. نگاهي اجمالي به آمارهاي جهاني، ميزان حساسيت اين فاکتور مخاطره آميز در محيط کار را روشن مي نمايد.
آمار نشان مي دهد 30-20 حوادث جدي منجر به صدمه مربوط به اين عامل بوده و بيش از 20 در صد از اين حوادث منجر به اتلاف زماني بيش از 3 روز مي گردد. اکثر سر خوردن هاو لغزيدن ها در محيط کار ناشي از سطوح خيس و يا آلوده به مواد نفتي و روغني ويا فقدان نظم وانظباط در محيط کار است.
سر خوردن معمولاً زماني روي ميدهد که ميزان اصطحکاک بين سطح حرکت وکف پا يا کفش بسيار کم باشد ، در حاليکه سکندري خوردن مي تواند ناشي از تصادم پاها به يکديگر ويا برخورد به يک شيء باشد.
راههاي پيشگيري از سر خوردن و لغزيدن وسکندري خوردن
- انتخاب کفش مناسب با ميزان اصطکاک بالا
- تميز کاري محيط و پيشگيري ازريخت پاش مواد روغني و نفتي وساير مواد لغزنده در محيط کار
- نشانه گذاري محيط هاي روغني ولغزنده
- نظم درمحيط کار وhouse keeping مناسب
- برداشتن موانع از سر راه وپله ها
- تو جه به بسته بودن کشو ميز ها در ادارات
- پوشاندن سيمها وکابلهاي پراکنده بر روي زمين
- تامين روشنايي مناسب محيط کار
محافظت از چشم در محيط کار
چشم از اندام هاي حساس بدن است که محافظت از آن در محيط کار بسيار ضروري است. براي محافظت از اين عضو، لازم است کليه کارکناني که نوع فعاليت آنها مي تواند توام با خطراتي براي چشم ها باشد. از وسايل حفاظتي استفاده نمايند.
وسايل حفاظتي بايد محافظت از چشم را در موارد ذيل فراهم نمايند:
ذرات بسيار ريز با سرعت کم که در برخي فرآيندها توليد مي شود (گرد و غبار )
§ ذرات نسبتا درشت با سرعت بالا ( براده ) .
§ پاشيدن مايعات خورنده و سوزاننده ( اسيدها و قلياها ) .
§ گازهاي محرک .
§ پرتوهاي مضر در طول موجهاي مختلف ( ماوراءبنفش ، مادون قرمز ، ليزر )
نکات مهم در استفاده از وسايل حفاظت چشم :
کارکناني که به عينک طبي نياز دارند بايد از عينک هاي حفاظتي که تواماً نمره ديد و حفاظت چشم را تامين مي نمايند، استفاده کنند.
§ شيشه هاي عينک حفاظتي بايد در مقابل کاري که عينک به منظور آن اختصاص يافته ، مقاوم باشند.
§ شيشه هايي که منحصراً جهت حفاظت در برابر خطر پرتاب ذرات، اجسام و ضربه هاي ديگر اختصاص داده شده اند بايد حداقل قدرت عبور 80 در صد نور سطح کار را داشته باشند.
§ عينک هاي مخصوص کار با فلزات مذاب بايد در برابر حرارت مقاوم باشند.
§ عينک هاي حفاظتي کار با مايعات خورنده و سوزاننده ها مانند اسيدها و قليا ها بايد در قسمت داخلي مجهز به زه از جنس نرم، قابل انعطاف و مقاوم در برابر مواد شيميايي بوده و کاملاً به اطراف چشم بچسبند .
§ عينک هاي حفاظتي در مقابل گازهاي زيان آور و دود بايد مجهز به قابي باشند که به صورت چسبيده و در عين نسوز بودن از نفوذ گازها جلوگيري نمايند.
مشکلات استفاده از وسايل حفاظت فردي چشم:
- ممکن است ، محافظ خوبي براي خطرات محيط کار نباشد.
- بطرز صحيح روي صورت و چشم قرار نگيرد.
- بواسطه ايجاد فشار روي صورت بکارگيري آن راحت نباشد .
- ميدان ديد را محدود نمايد.
- بواسطه راحت نبودن اين امکان وجود دارد که کارکنان دائماً آن را از صورت بردارند.
کمک هاي اوليه در حوادث چشمي:
حادثه چشمي ، هر چه باشد معمولاً با درد ، نور ترس photo phobia ، اشک
ريزش و اسپاسم پلکها توام است. اين حوادث که مي تواند ناشي از پرتاب شئ و ورود جسم خارجي و يا پاشيدن مواد شيميايي و نظاير آن باشد، همگي بالقوه خطرناک بوده و در اينگونه موارد بهتر است مصدوم را بلافاصله به درمانگاه برسانيد.
در صورت سوختگي چشم با مواد شيميايي اعم از اسيد و قليا، تا قبل از رسيدن گروه درماني و يا انتقال مصدوم به درمانگاه ، بهتر است چشم حداقل به مدت 15 دقيقه با جريان آب سرد شستشو داده شود. استفاده از فواره چشمي اثرات بهتري دارد. پس از آن با يک پارچه تميز و يا گاز استريل چشم آسيب ديده را پوشانيده و بدون معطلي وي را به درمانگاه برسانيد.
تقدیم به همه آنانکه به من آموخته اند و خواهند آموخت